2 grudnia 2024 roku Oxford University Press ogłosiło „brain rot” (dosłownie „gnicie mózgu”) słowem roku, po publicznym głosowaniu, w którym wzięło udział ponad 37 000 osób. Jeśli spędziłeś w tamtym roku choć trochę czasu na TikToku, nie było to żadne zaskoczenie. Jeśli nie, dziwnie było trafić na takie wyrażenie w nagłówku gazety.
Definicję Oxfordu warto przeczytać powoli: „rzekome pogorszenie stanu psychicznego lub intelektualnego danej osoby, postrzegane zwłaszcza jako skutek nadmiernej konsumpcji materiałów (obecnie szczególnie treści internetowych) uważanych za błahe lub niewymagające”. Większość roboty wykonują w niej dwa słowa. Jedno to rzekome. Drugie to niewymagające.
Starsze niż twój telefon
To wyrażenie nie jest nowe. Oxford wskazuje, że po raz pierwszy odnotowano je w 1854 roku, w Walden Henry'ego Davida Thoreau, gdzie autor narzeka na społeczeństwo, które przedkłada proste idee nad trudne: „Podczas gdy Anglia usiłuje wyleczyć zgniliznę ziemniaków, czy nikt nie podejmie starań, by wyleczyć zgniliznę mózgu [ang. brain-rot] – która panuje o wiele szerzej i zgubniej?”
Nowe jest to, jak często się go używa. Oxford podaje, że częstotliwość jego użycia wzrosła o 230% między 2023 a 2024 rokiem. Wyrażenie wystrzeliło w mediach społecznościowych, zwłaszcza na TikToku wśród pokolenia Z i pokolenia Alfa, a dopiero potem przeniknęło do głównego nurtu dziennikarstwa.
Jedno słowo na przyczynę i skutek
Termin rozprzestrzenił się między innymi dlatego, że wykonuje dwie prace naraz. Oxford zauważa, że w 2024 roku „brain rot” opisywał zarówno przyczynę, jak i skutek: same treści niskiej jakości i małej wartości oraz to, co według ludzi one z nimi robią. Możesz nazwać filmik brain rotem i możesz powiedzieć, że sam go złapałeś po obejrzeniu czterdziestu takich.
To podwójne znaczenie sprawia też, że tak łatwo powiedzieć to słowo o sobie. To autoironia z ziarnkiem niepokoju – to uczucie, gdy odkładasz telefon po godzinie i nie potrafisz wymienić ani jednej rzeczy, którą widziałeś.
Czym nie jest
Nie jest stanem medycznym. Nie ma na niego testu i nikt nie wpisze go do karty pacjenta; sama definicja Oxfordu asekuruje się słowem „rzekome”. Jesteśmy aplikacją, która zadaje pytania quizowe, a nie lekarzami, i nie zamierzamy przebierać slangowego określenia za zaburzenie, żeby sprzedać pobranie. Jeśli problemy z koncentracją wydają się czymś poważniejszym niż nawyk – jeśli wpływają na sen, pracę albo nastrój w sposób, który nie mija – to temat na rozmowę ze specjalistą, a nie na wpis na blogu.
Nie jest też wyrokiem na telefony. Mapy, wiadomości, bankowość, rozkład jazdy pociągów – nic z tego nie jest tym, co ktokolwiek ma na myśli, mówiąc „brain rot”. To słowo wskazuje na jeden konkretny wzorzec: długie ciągi materiałów, które niczego od ciebie nie wymagają.
Dlaczego ta nazwa wciąż się przydaje
Nawyk, który potrafisz nazwać, to nawyk, który potrafisz zauważyć, a zauważenie to już większość roboty z czymkolwiek, co robisz odruchowo. „Mózg mi gnije” to moment świadomości, nawet jeśli mówisz to żartem.
A definicja za darmo podsuwa ci przeciwieństwo. Jeśli problemem są materiały błahe lub niewymagające, przeciwwagą jest coś, co czegoś od ciebie wymaga – choćby przez chwilę. Na tym opiera się cały pomysł Mr. Grummela: zanim zablokowana aplikacja się otworzy, zadaje ci pytania z prawdziwego programu nauczania, a żeby przejść dalej, potrzebujesz trzech poprawnych odpowiedzi z rzędu. Wychodzisz z trzema faktami, których minutę temu nie miałeś. Więcej piszemy o tym, jak pozbyć się tego nawyku, nie rezygnując z telefonu, i o tym, dlaczego pytanie to przeciwieństwo scrollowania.
Czego wciąż nie jesteśmy pewni
Słowo roku to migawka, a niektóre z nich już po kilku latach brzmią staroświecko. „Brain rot” może podzielić ich los. Nawyk, który nazywa, nie przeminie, a my wolimy budować pod nawyk niż pod słowo. Mr. Grummel jest już na iPhone, a Android jest w zamkniętych testach – lekcja się zaczęła.
Niech następne odblokowanie czegoś cię nauczy
Mr. Grummel blokuje aplikacje, na które tracisz czas. Trzy pytania z rzędu wpuszczą cię z powrotem, na tak długo, jak wybierzesz.
7 dni za darmo, potem $4.99 miesięcznie. Na razie tylko na iPhone.
Masz Androida? Dołącz do bety.